Realistische aannames maken FOAK-projecten beter financierbaar

De stap van bewezen technologie naar de eerste commerciële fabriek is voor veel innovatieve bedrijven een belangrijk financieringsknelpunt. Invest-NL publiceert samen met AFRY Management Consulting een nieuw onderzoek naar First-of-a-Kind-projecten, waaruit blijkt dat risico’s en doorlooptijden in deze fase structureel worden onderschat. Het rapport bundelt praktijklessen uit 30 industriële projecten en laat zien wat nodig is om innovatieve technologie succesvol op te schalen.

Veel technologieën voor de energie- en materialentransitie zijn de pilotfase voorbij. Toch blijft de stap naar de eerste commerciële fabriek vaak moeilijk. In deze First-of-a-Kind-fase zijn de investeringen groot, terwijl techniek, markt, uitvoering en regelgeving nog onzeker zijn.

Juist daarom zijn praktijklessen belangrijk. Invest-NL publiceert samen met AFRY Management Consulting een onderzoek naar FOAK-projecten. Voor het rapport zijn 30 industriële projecten in 13 landen geanalyseerd. Ook spraken de onderzoekers met 16 FOAK-ontwikkelaars, EPC-contractors en juridische experts.

Niet alleen de technologie bepaalt het succes

Een belangrijke les: FOAK-projecten zijn niet alleen een technologische uitdaging, maar vooral ook een uitvoeringsvraagstuk. Veel fabrieken functioneren uiteindelijk technisch, maar halen toch hun oorspronkelijke businesscase niet. Het rapport laat zien dat dit vaak te maken heeft met te optimistische aannames over ramp-up, kosten en commercialisering.

Het rapport benoemt vier belangrijke lessen:

FOAK-projecten vragen om sterke uitvoering. Dat betekent dat planning, kosten, vergunningen, afnamecontracten, teamcapaciteit en samenwerking vanaf het begin goed moeten worden georganiseerd.

Succes is een gedeelde verantwoordelijkheid. Ontwikkelaars, investeerders, projectteams en beleidsmakers moeten tijdens de hele projectfase goed op elkaar blijven aansluiten.

Businesscases zijn vaak te optimistisch over ramp-up. Zo ervaart 48% van de onderzochte projecten een ramp-up die 12 tot 36 maanden langer duurt dan vooraf aangenomen. Dat betekent hogere kosten en een langere periode voordat de fabriek op volle capaciteit inkomsten genereert.

Sterke operationele kennis binnen het bedrijf zelf is een belangrijke voorspeller van succes. Bedrijven die deze kennis in huis hebben, kunnen problemen eerder signaleren en beter bijsturen tijdens bouw, opstart en opschaling.

Wat dit vraagt van bedrijven en investeerders

De realiteit vraagt om realistische verwachtingen en goede samenwerking. Bedrijven moeten rekening houden met langere opstartperiodes, hogere kosten en afhankelijkheden tussen techniek, vergunningen, markt en organisatie. Investeerders hebben financieringsstructuren nodig die passen bij deze onzekerheid, met voldoende buffers, duidelijke mijlpalen en ruimte om bij te sturen.

Samen onzekerheid verkleinen

Met het onderzoek wil Invest-NL lessen uit eerdere FOAK-projecten toegankelijk maken voor ondernemers, financiers en overheid. Zo ontstaat een gezamenlijke kennisbasis om risico’s beter te begrijpen, te beoordelen en te verdelen.

Invest-NL gebruikt de inzichten uit het rapport in gesprekken met FOAK-bedrijven, investeerders en beleidsmakers. Het doel is om samen te leren van de praktijk en toekomstige FOAK-projecten beter financierbaar en uitvoerbaar te maken. Zo kunnen innovatieve technologieën sneller doorgroeien van belofte naar industriële impact.